Onderzoeksrapport – Op zoek naar de waarde van het jeugdwerk

Abstract

Het ‘Masterplan diversiteit in/en het jeugdwerk’ daagt het jeugdwerk en het jeugdbeleid uit om van het jeugdwerk een plek te maken waar alle kinderen en jongeren zich thuis voelen, ongeacht hun afkomst, sociaaleconomische situatie, lichamelijke of psychische toestand. De afgelopen jaren werden op basis van dit masterplan initiatieven ondersteund om te zoeken naar methodische en instrumentele oplossingen. De focus lag vooral op de hoe-vraag: hoe zorgen we ervoor dat zoveel mogelijk kinderen en jongeren de kans krijgen om de meerwaarde van het jeugdwerk te ervaren? Ook de ‘Visienota diversiteit in/en het jeugdwerk’, die aan de grondslag van het masterplan ligt, focust op nieuwe strategieën om vorm te geven aan de uitdagingen van vandaag. Er wordt vertrokken van een tweesporenbeleid waarin het belangrijk blijft dat jeugdwerkorganisaties inspanningen doen om meer diverse kinderen en jongeren bij hun aanbod te betrekken. Tegelijkertijd moeten jeugdwerkorganisaties inspanningen doen om maatschappelijke breuklijnen te overstijgen. Er wordt gepleit voor meer sociaal ondernemerschap in de sector, een verruiming van het aanbod en van partnerschappen met organisaties (De Visscher, Neyens, 2016).

Wie bij de sector betrokken is, heeft een globaal idee van de waarde van het jeugdwerk en van de meerwaarde ervan voor kinderen en jongeren. Jeugdwerkers delen een soort onuitgesproken DNA, een identiteit. “Jeugdwerk is een levenshouding waarbij kinderen en jongeren consequent centraal staan”, zo schrijft De Ambrassade (2018). Maar welke waarde geven kinderen en jongeren eraan? Hoe beleven zij jeugdwerk en wat ervaren ze als waardevol?

Met dit onderzoek wordt een voorzichtig antwoord gezocht op deze vragen. Het vertrekpunt is een uitgebreide literatuurstudie naar de waarde van jeugdwerk voor de deelnemers vanuit verschillende perspectieven. Kinderen en jongeren komen zelf aan het woord in het tweede deel van het onderzoek. Vanuit een verkennend kwalitatief onderzoek op basis van de methode van transformatieve evaluatie spreken zij zich uit over de waarde van jeugdwerk. Het onderzoek draagt op deze manier bij aan het vertalen van de stem van kinderen en jongeren naar het ruimere jeugdwerkveld en het beleid en biedt daarmee een mogelijke inspiratie voor het versterken en afstemmen van jeugdwerk en jeugdwerkbeleid.

Toch zal de aandachtige lezer veel voorzichtigheid lezen in dit rapport. Die voorzichtigheid is nodig omdat spreken over ‘de waarde’ van iets voor iemand altijd gerelateerd is aan de leefwereld van ‘die iemand’. De waarde van jeugdwerk ontstaat in de relatie tussen de leefwereld van kinderen en jongeren en het jeugdwerkaanbod. Er zijn geen eenduidige en kraakheldere conclusies te trekken uit dit onderzoek. Het laat ons wel even door het sleutelgat kijken en het zoekt naar systematiek op basis van verhalen van kinderen en jongeren. De conclusies en aanbevelingen die hieruit voortkomen zijn bijgevolg louter inspirerend. Het onderzoek laat in elk geval wel zien dat het luisteren naar de stem van kinderen en jongeren zelf altijd waardevol is en dat er nog veel te ontdekken valt in telkens andere contexten, in andere leefwerelden, bij andere kinderen en jongeren.

In het eerste deel van dit rapport is de literatuurstudie opgenomen. In deze studie ligt de focus op de Vlaamse context van jeugdwerk, aangevuld met het brede Europese perspectief. Vanuit een open blik op wat jeugdwerk is en kan zijn wordt er gezocht naar onderliggende of expliciet benoemde waarden. Deel 2 beschrijft achtereenvolgens de aanpak van het kwalitatieve verkennende onderzoek en het resultatenluik. Bij de bespreking van de resultaten wordt er expliciet gekozen om heel dicht bij de originele data te blijven en op die manier voldoende recht te doen aan de kinderen en jongeren die via hun verhalen een inkijk hebben gegeven in hun beleving. In deel 3 formuleren we conclusies en trekken we de discussie open: wat hebben we geleerd, wat valt er nog te leren? Afsluitend komen een aantal aanbevelingen aan bod. Het COVID-19-virus heeft de aanpak en de uitrol van dit onderzoek sterk beïnvloed. Doorheen het rapport maken we duidelijk waar we bijstellingen deden. In het resultatenluik wordt ook weergegeven hoe de pandemie de waarde van het jeugdwerk naar boven heeft gehaald bij de betrokken kinderen en jongeren.