Preventing smoking initiation among vulnerable adolescents: a process evaluation of the KickAsh!-intervention in Flemish youth social work settings

Achtergrond – Ongelijkheden in rookgedrag blijven wereldwijd een belangrijke uitdaging. Adolescenten die zich in maatschappelijk kwetsbare situaties bevinden, lopen een verhoogd risico om te beginnen met roken. De aanhoudende ongelijkheden suggereren dat preventie-interventies er vaak niet in slagen deze jongeren voldoende te bereiken, onder meer omdat ze onvoldoende aansluiten bij hun dagelijkse leefwereld en sociale context. Hoewel scholen vaak worden gebruikt als setting voor preventie, blijkt hun impact voor deze doelgroep beperkt. Dit onderstreept de noodzaak van meer contextgevoelige benaderingen en het verkennen van aanvullende settings. Om hieraan tegemoet te komen, werd de KickAsh!-interventie via een co-creatief proces ontwikkeld samen met adolescenten en jeugdwerkers binnen organisaties voor sociaal jeugdwerk. In een begeleidende publicatie toonde de effectiviteitsstudie van KickAsh! geen significante effecten aan, wat de noodzaak benadrukte om te onderzoeken hoe de interventie in de praktijk werd uitgevoerd. Deze studie presenteert daarom een procesevaluatie met als doel inzicht te krijgen in de mechanismen achter de (afwezigheid van) effecten en in de manier waarop de implementatie samenwerkt met de context in reële omstandigheden.

Methode – KickAsh! werd geïmplementeerd binnen acht organisaties voor sociaal jeugdwerk. Kwalitatieve gegevens werden verzameld via zeven focusgroepen met adolescenten (n = 52) en acht interviews met jeugdwerkers (n = 8). Door middel van een frameworkanalyse werden de gegevens systematisch geordend, konden vergelijkingen tussen organisaties worden gemaakt en werden onderliggende thema’s geïdentificeerd.

Resultaten – Uit de analyse kwamen zeven thema’s naar voren: (1) Percepties van de interventie en haar impact. (2) Voorkeuren van deelnemers en het belang van aanpasbaarheid. (3) De invloed van het rookgedrag van jeugdwerkers. (4) De invloed van de vaardigheden en motivatie van jeugdwerkers. (5) Organisatiestructuur en context. (6) De manier waarop roken wordt aangepakt binnen het sociaal jeugdwerk. (7) Participatie en co-creatie.

Conclusie – De implementatie van de KickAsh!-interventie varieerde aanzienlijk tussen de verschillende organisaties voor sociaal jeugdwerk als gevolg van een samenspel van individuele, organisatorische en interventiegerelateerde factoren. Dit wijst op een sterke afhankelijkheid van de context waarin de interventie wordt uitgevoerd. Deze variabiliteit kan verklaren waarom er slechts beperkte effecten werden vastgesteld, hoewel de interventie wel belangrijke, niet-gemeten resultaten leek te bevorderen, zoals een groter bewustzijn rond roken, een open dialoog en een versterkte organisatorische capaciteit. De ontwikkeling en verdere verfijning van een theory of change (veranderingstheorie) benadrukten bovendien dat een inconsistente uitvoering van de interventie en een beperkte mate van programmagetrouwheid belangrijke verklaringen vormden voor de bevindingen, naast bredere contextuele invloeden. Jeugdwerkers speelden hierin een cruciale rol, aangezien hun kenmerken, vaardigheden en beschikbare capaciteit in grote mate bepalend waren voor het succes van de interventie. Het inbouwen van voldoende flexibiliteit om de interventie af te stemmen op de specifieke context en behoeften van elke organisatie lijkt daarom essentieel voor de haalbaarheid, effectiviteit en duurzaamheid van dergelijke interventies.

Background – Smoking disparities remain a global concern, with adolescents experiencing societal vulnerability at increased risk of cigarette smoking initiation. Persistent inequities suggest that prevention interventions often fail to engage these adolescents, partly because they insufficiently reflect their everyday environments and social contexts. Although schools are commonly used settings, their impact is often limited for this group, underscoring the need for more context-sensitive approaches and to explore complementary settings. To address this, the KickAsh!-intervention was co-created with adolescents and youth workers within youth social work organisations. In an accompanying paper, the effectiveness study of KickAsh! showed no significant effects, highlighting the need to examine how the intervention was implemented in practice. This study therefore presents a process evaluation, aiming to understand the mechanisms underlying its (lack of ) effects and how implementation interacts with context in real-world settings.

Methods – KickAsh! was implemented across eight youth social work organisations. Qualitative data were collected through seven focus groups with adolescents (n=52) and eight interviews with youth workers (n=8). Framework analysis enabled systematic organisation of data, cross-case comparison, and identification of deeper themes.

Results – Seven themes emerged: (1) perceptions of the intervention and its impact, (2) preferences and the importance of adaptability, (3) influence of youth workers’ smoking status, (4) influence of their skills and motivation, (5) organisational structure and context, (6) addressing smoking within youth social work, and (7) participation and co-creation.

Conclusion – Implementation of the KickAsh!-intervention varied substantially across youth social work organisations due to interacting individual, organisational, and intervention-related factors, highlighting its strong context dependency. This variability may explain the limited observed effects, although the intervention appeared to foster important unmeasured outcomes such as awareness, open dialogue, and organisational capacity. The development and refinement of a theory of change further underscored that inconsistent implementation and limited fidelity were key drivers of these findings, alongside broader contextual influences. Youth workers played a pivotal role, as their characteristics, skills, and capacity largely determined success. Embedding flexibility to adapt the intervention to each organisation’s specific context and needs appears crucial for feasibility, impact, and sustainability.